Verschillende domeinen gebruiken om te luisteren

Zingen
Theorie
 In het domein zingen gaat het om het ontwikkelen van muzikaliteit door het zingen van een gevarieerd liedrepertoire. Het boek Muziek Meester! *geeft de volgende voorbeelden: oude en nieuwe liederen, liederen uit westerse en niet-westerse culturen en liederen rond verschillende thema’s. De leerlingen leren hun stem goed te gebruiken en op de juiste toonhoogte eenstemmige en eenvoudige meerstemmige liederen en canons te zingen. Verder wordt ook nog door middel van expressie rekening gehouden met betekenis van de liederen.

Ideeën
Hoe kan het domein zingen ingezet worden bij het luisteren naar muziek? Hoe kan op deze manier klassieke muziek onder de aandacht van de kinderen gebracht worden?
Een leuke manier is om een tekst te schrijven op een melodie uit een klassiek nummer. Dit is al door verschillende leerkrachten en methodes/liedbundels gedaan, maar het is ook leuk om zelf iets dergelijks te schrijven. En wanneer u een groep hebt die muzikaal is zou u zelfs met de kinderen een tekst kunnen schrijven op een bepaalde melodie. Wanneer dat liedje geleerd hebben, zullen ze de melodie ook in hun hoofd hebben. Dan is het erg leuk om het klassieke luisterfragment te beluisteren met de kinderen. Het zingen gebruikt u dan dus als inleiding voor het luisteren. Zie les Strijkkwartet ‘Frits de muis’ in de bijlage.

Aandachtspunt
De kwaliteit van het zingen heeft te maken met zuiverheid, adem, articulatie, expressie en resonans. Luister goed naar de leerlingen wanneer zij zingen, zingen ze goed? Geef ook duidelijke liedleidingsgebaren en laat uw gezicht spreken (expressie).
De volgende tips voor zingen las ik in Muziek Meester!**

 Bewegen
Theorie
Om aan te sluiten bij de bewegingsdrang van kinderen zijn de verschillende werkvormen van belang. Kinderen leren sneller wanneer ze hun bewegingsdrang kunnen gebruiken. En daar komt dan bij dat muziek uitnodigt om te bewegen, muziek en bewegen zijn sterk met elkaar verbonden.
Voor een overzicht van de leerlijn bewegen verwijs ik door naar het boek Muziek Meester! Deel 2.

Ideeën
Bewegen op klankaspecten:
Bij klankverschillen kunt u denken aan tempoverschillen (snel-langzaam), klankkleurverschillen (instrumenten, de stem, ensembles), hoogte verschillen (hoog-laag, melodieën), sterkteverschillen (hard-zacht, muziek/geen muziek), ritme (kort-lang), articulatie (staccato-legato) en maat (puls, twee- en driedelige maatsoorten).
Begrippen als langzaam/snel, muziek/geen muziek leren de kinderen door ze bewegend te ervaren.

Bewegen op vormaspecten:
De herhalingen, contrasten en variaties zijn uitstekend om te visualiseren met behulp van bewegingen. Met de kinderen spreekt u dan bijvoorbeeld af dat ze bij thema A een beweging doen (rondje draaien, grond tikken, etc) en bij thema B of C zelf een beweging te bedenken.

Bewegen op betekenisaspecten:
Muziek kan een verhaal vertellen maar het kan ook een emotie uitdrukken. Wanneer muziek iets uitbeeld wordt dit ‘programma muziek’ genoemd. ‘Absolute muziek’ kan geïnspireerd zijn door gevoel, een sfeer, een hartstochtelijke liefde, of haat, maar die onderwerpen/gevoelens zijn niet duidelijk aantoonbaar in de muziek aanwezig.
Muziek die langzaam, zacht en laag is, betekent in onze cultuur ‘droevig’. Maar niet alle langzame, zachte en lage muziek is droevig.
Muziek kan…

Functies van muziek:

Aandachtspunt
Het al eerder aangehaalde boek Muziek Meester! geeft een aantal tips voor het bewegen bij het muziek beluisteren, ik citeer:

Bij bewegingsopdrachten haalt men vaak één bepaald muzikaal element naar voren, bijvoorbeeld een melodie, een ritme, de vorm of een betekeniselement.
Het is belangrijk dat de tegenstellingen waar u ze op laat reageren duidelijk en zuiver zijn. Wat komt in dit fragment duidelijk naar voren? Wat wil je de kinderen leren? Wat is bijzonder aan dit fragment? Dat zijn vragen die u zichzelf kunt stellen bij de voorbereiding, zodat de opdracht helder zal zijn.


Maken
Theorie
Het zelfdoen staat in het domein maken centraal. De leerlingen kunnen tijdens dit domein kennis maken met verschillende instrumenten en ervaren hoe het voelt om zelf muziek te maken. Ook kunnen ze gebruik maken van lichaamsgeluiden en omgevingsgeluiden. Ze zullen hun creativiteit ontwikkelen door het spelen van eenvoudige ritmen, melodieën, (samen)klanken en het zelfontwerpen van klankstukjes.

Ideeën
Hoe kan ‘muziek maken’ in combinatie met het domein beluisteren worden gebracht?
Bij het domein ‘zingen’ staat de tip een nieuwe tekst te schrijven op een melodie. Wanneer u dit met de kinderen doet bent u dus ook bezig met het domein ‘maken’. U gebruikt dan een melodie uit het te beluisteren fragment.
U kunt ook de kinderen een verhaal laten verklanken. U zou dan het verhaal van het muziekstuk kunnen nemen, welke daarna ook zal beluisterd zal worden. De kinderen zullen dan van te voren druk bezig zijn zich te verplaatsen in het verhaal en te bedenken hoe ze de muziek erbij kunnen maken. Welke klankaspecten kunnen gebruikt worden?
U kunt ook denken aan een meespeelpartituur. Laat de kinderen de puls en/of een ritme spelen dat past bij het muziekstuk.  Hierbij is het verstandig de kinderen die geen instrument te bespelen hebben mee te laten klappen tijdens het spelen van de ritmes, zodat iedereen in de klas actief is. Wanneer u de instrumenten wisselt zullen meer (misschien wel alle) leerlingen aan bod kunnen komen.

Aandachtspunt
Het boek Muziek Meester geeft de tip om de kinderen een duidelijk kader te geven waarin zij hun creativiteit te uiten, omdat wanneer kinderen teveel vrijheid hebben ze niet goed weten waar ze moeten beginnen. Ook is het belangrijk dat er een goede sfeer is in de groep, omdat kinderen hun creativiteit dan makkelijker zullen uiten. Storend gedrag (lachen, onoplettendheid) zal dan ook onmiddellijk de kop in gedrukt moeten worden: stop en begin de speelsituatie opnieuw.

Het voordeel van zelf muziek maken:

 

Vastleggen
Theorie
Het visualiseren van de muziek is een goed hulpmiddel om het totaaloverzicht van de muziek te behouden. De leerlingen leren op een eenvoudige manier de muziek te lezen (grafische en traditionele notaties). De leerlingen leren ook om de muziek die zij horen te noteren, het kan dan om zowel klank als vorm en betekenis gaan.

Ideeën
Voor het vastleggen van muziek zijn er verschillende notaties. De traditionele notatie is de meest gebruikelijke en meest exacte manier van vastleggen. De grafische notatie is globaler. De grafische notatie is een goede voorbereiding op de traditionele notatie.
Een klassiek muziekstuk is voor kinderen te volgen wanneer zij meelezen met een grafisch partituur. De kinderen volgen de tekens, herkennen de herhalingen, de opbouw van de melodie of van een vaker voorkomend ritme. Soms krijgen de kinderen van te voren al een indruk hoe de muziek zal klinken.

Aandachtspunt
Wanneer u vóór het luisteren de partituur met de kinderen bespreekt (hoe zal het klinken, wat valt je op?) zullen ze tijdens het luisteren de punten meer herkennen waardoor ze meer geconcentreerd blijven.

*Muziek Meester! Deel 2

**Muziek Meester! Deel 1